Ik raak regelmatig verwikkeld in digitale discussies met christenen die beweren dat de wetten van het Oude Testament ook na de komst van Jezus voor honderd procent geldig zijn en door christenen letterlijk moeten worden nageleefd.
Maar strookt die opvatting wel met Jezus’ eigen woorden en gelijkenissen?
Neem de gelijkenis van de talenten (Matteüs 25:14-30). Een slechte en luie dienaar heeft het geld dat zijn meester hem toevertrouwde niet geïnvesteerd, maar in de grond verstopt. Wanneer zijn meester hem daarop aanspreekt, zegt deze:
“Slechte en luie dienaar, u wist dat ik maai waar ik niet gezaaid heb en van de plaats inzamel waar ik niet gestrooid heb. Dan had u mijn geld aan de bankiers moeten geven, en ik zou bij mijn komst het mijne met rente teruggekregen hebben.” (Matteüs 25:26-27)
De meester maakt dus duidelijk dat de dienaar zijn geld op zijn minst tegen rente had moeten uitlenen. Opmerkelijk, want het Oude Testament is juist bijzonder duidelijk over dit onderwerp: het ontvangen én betalen van rente op leningen tussen volksgenoten is verboden. Zie Exodus 22:24-25, Leviticus 25:35-37, Deuteronomium 23:19-21, Psalm 15:1,5, Ezechiël 18:8,13,17 en Nehemia 5:1-13.
Het gaat hier bovendien niet uitsluitend om woekerrente. Volgens de klassieke halacha geldt het renteverbod voor iedere lening tussen twee Joden, ongeacht hun financiële positie. Ook de kredietnemer mag geen rente betalen, zelfs niet wanneer hij dat vrijwillig wil.
De Joodse auteur Daniel Z. Feldman beschrijft dit uitvoerig in The Jewish Prohibition of Interest (2012). Hij onderzoekt het begrip ribbit, het halachische verbod op zowel het ontvangen als het betalen van rente. Zijn analyse maakt duidelijk dat dit verbod veel verder gaat dan alleen het bestrijden van buitensporige rente.
En dan komt het interessante: Jezus gebruikt niet alleen in Matteüs 25, maar ook in de gelijkenis van de ponden (Lucas 19:11-27) rente als een vanzelfsprekend onderdeel van het economische verkeer. Hij presenteert het uitlenen tegen rente nergens als een overtreding van Gods wet.
Dat is opmerkelijk, omdat rente in de Joodse religieuze wetgeving juist uitdrukkelijk verboden was.
Ook de economische context is relevant. Bradley W. Root bespreekt in First Century Galilee (2014) de economische omstandigheden in Galilea. Kredietverlening, schulden, landbouw en economische afhankelijkheid waren belangrijke onderdelen van het dagelijks leven.
Veel boeren hadden te maken met belastingen, pachtverplichtingen, misoogsten en bestaande schulden. Leningen in geld of graan waren vaak noodzakelijk om de periode tot de volgende oogst te overbruggen.
Tegen die achtergrond zijn Jezus’ uitspraken over geld uitlenen interessant. In Lucas 6:34-35 zegt Hij:
“Leen zonder te hopen iets terug te krijgen.”
En in Matteüs 5:42:
“Geef aan hem die iets van u vraagt, en keer u niet af van hem die van u lenen wil.”
De nadruk ligt bij Jezus op vrijgevigheid, barmhartigheid en het helpen van anderen, niet op het naleven van een renteverbod.
De conclusie is ongemakkelijk voor christenen die beweren dat alle oudtestamentische wetten letterlijk en ongewijzigd blijven gelden. Jezus presenteert in zijn gelijkenissen rentedragend uitlenen als een normale economische handeling, terwijl de oudtestamentische wet en de klassieke halacha dit juist verbieden.
Dat betekent niet dat Jezus het vragen van rente expliciet goedkeurt; een gelijkenis is immers geen wetgevend document. Maar het maakt wel duidelijk dat je niet zomaar kunt beweren dat Jezus eiste dat iedere oudtestamentische bepaling letterlijk gehandhaafd bleef. Hoe kon hij her vragen van rente als iets positiefs poneren als het in de wetten van Mozes expliciet als iets kwalijks werd betiteld.
Wie beweert dat christenen alle oudtestamentische wetten ongewijzigd moeten naleven, zal zich dus ook tot deze uitspraken van Jezus moeten verhouden.




