Het woord fatwa doet in het Westen bij veel mensen meteen de alarmbellen rinkelen. “Moet er weer iemand worden gedood?” Begrijpelijk misschien, maar in de praktijk is een fatwa simpelweg een religieus-juridisch oordeel van islamitische geleerden over de vraag of iets binnen de islam is toegestaan of verboden. En soms gaat het dus over iets zo alledaags als de kleur van je ogen.
Wie zich afvroeg of Allah bezwaar heeft tegen een medische ingreep om de kleur van je iris te veranderen, of dat zo’n cosmetische ingreep juist Zijn toorn opwekt, kan opgelucht ademhalen: het mag.
Het Egyptische Fatwa House, Dar al-Ifta, ging onlangs op deze kwestie in met een fatwa die dit weekend op zijn officiële Facebook-pagina werd gepubliceerd onder de titel: “Wat is het islamitische oordeel over het chirurgisch implanteren van gekleurde contactlenzen?”
Het antwoord is opvallend helder: een chirurgische ingreep waarbij gekleurde contactlenzen worden geïmplanteerd, is toegestaan. Daar bestaat volgens Dar al-Ifta geen bezwaar tegen, of het nu om een therapeutische ingreep gaat, bijvoorbeeld ter correctie van het gezichtsvermogen, of puur om cosmetische redenen.
Er zijn uiteraard wel voorwaarden. De ingreep mag niet bedoeld zijn om anderen te misleiden of op het verkeerde been te zetten. En – niet onbelangrijk – de ingreep mag geen schade veroorzaken bij degene die haar ondergaat, noch direct, noch op langere termijn.
Dat Dar al-Ifta juist nu met deze uitspraak komt, is opmerkelijk. Cosmetische veranderingen van de oogkleur hebben in Egypte namelijk voor de nodige controverse gezorgd. De Egyptische Medische Vereniging had klachten ontvangen over een oogarts die procedures uitvoerde om de kleur van de iris te veranderen, onder meer door middel van laserbleking of het implanteren van een gekleurde kunstiris.
De arts werd daarop opgeroepen om voor de Ethische Commissie van de Medische Vereniging te verschijnen. Volgens de vereniging waren dergelijke procedures in strijd met de professionele normen die zij geacht wordt te bewaken.
Kortom: de medische beroepsgroep zegt: pas op. De religieuze autoriteiten zeggen: het mag – zolang je niemand misleidt en jezelf niet beschadigt. Blijkbaar liggen de normen van Allah in dit geval wat minder streng.
Juist daarom vind ik deze fatwa interessant. Op het eerste gezicht is het onderwerp bijna ludiek: mag ik van Allah eigenlijk blauwe ogen laten maken? Maar achter die ogenschijnlijk absurde vraag zit een wezenlijk kenmerk van de islamitische religieuze traditie: de voortdurende zoektocht naar een antwoord op de vraag wat mag en wat niet mag.
Van het veranderen van je oogkleur tot veel grotere en ingrijpendere kwesties: voor vrijwel alles kan de vraag worden gesteld wat religieus is toegestaan, onder welke voorwaarden en waar de grens ligt. Deze fatwa is daar een mooie illustratie van.
